Trong môi trường y tế đầy áp lực, việc liên tục học hỏi, cải thiện tay nghề và hạn chế sai sót là mục tiêu hàng đầu. Kỹ năng cốt lõi giúp các chuyên gia y tế đạt được điều này chính là thực hành phản tỉnh (Reflective practice). Bài viết này sẽ giới thiệu khái niệm thực hành phản tỉnh và tầm quan trọng của nó đối với chất lượng chăm sóc sức khỏe.

 

1. Thực hành phản tỉnh là gì?

Thực hành phản tỉnh, hay còn gọi là phản tư phê phán (critical reflection), là quá trình các chuyên gia y tế chủ đích dành thời gian để phân tích và nhìn nhận lại những trải nghiệm nghề nghiệp của mình. Quá trình này không chỉ đơn thuần là kể lại sự việc, mà là sự đánh giá sâu sắc về hiệu suất, hành động, kỹ năng, quyết định, hành vi và cả những cảm xúc của bản thân trong các tình huống thực tế.

 

2. Tại sao kỹ năng này lại mang tính thiết yếu?

Y tế là một lĩnh vực chuyên sâu, phức tạp và luôn biến đổi. Bất kỳ kỹ năng chuyên môn nào cũng có thể dần trở thành thói quen vô thức, và sự trì trệ trong tư duy có thể mang lại những rủi ro nguy hiểm. Thực hành phản tỉnh là công cụ giúp nhân viên y tế duy trì sự chú tâm và tinh thần học tập tích cực. Nhờ đó, họ có thể:

- Hiểu rõ những điểm mạnh, điểm yếu và phát hiện các lỗ hổng kiến thức hoặc kỹ năng để kịp thời cải thiện

- Nhận diện những định kiến hoặc giả định mang tính chủ quan, từ đó có góc nhìn công tâm hơn và hạn chế sự phân biệt đối xử

- Xử lý các cảm xúc tiêu cực như căng thẳng, đau buồn hay chấn thương tâm lý khi đối mặt với các ca bệnh khó, qua đó xây dựng sự kiên cường trong nghề nghiệp

 

3. Quá trình "phản tỉnh" diễn ra như thế nào?

Trong môi trường chuyên môn, thực hành phản tỉnh thường được thực hiện qua hai hình thức chính:

- Phản tỉnh trong hành động (Reflection-in-action): Diễn ra ngay tại thời điểm xử lý tình huống. Khi đang thăm khám hoặc cấp cứu, nhân viên y tế tự nhận thức được tư duy và cảm xúc của mình để phân tích và điều chỉnh quyết định ngay tức thời. Điều này giúp họ đảm bảo đang phản ứng chuẩn xác với thực tế thay vì làm theo lối mòn vô thức.

- Phản tỉnh sau hành động (Reflection-on-action): Xảy ra sau khi sự việc đã kết thúc. Các chuyên gia y tế sẽ lùi lại để phân tích trải nghiệm, đánh giá những gì đã làm tốt hoặc chưa tốt để rút ra bài học từ đó.

Để thực hành, một mô hình phổ biến thường được áp dụng bao gồm ba câu hỏi cốt lõi:

1/ Chuyện gì đã xảy ra? (What): Mô tả khách quan tình huống, bao gồm các sự kiện thực tế và cảm xúc liên quan.

2/ Điều đó có ý nghĩa gì? (So what): Phân tích nguyên nhân, hậu quả và tìm ra ý nghĩa hoặc bài học từ trải nghiệm đó.

3/ Bây giờ cần làm gì? (Now what): Lên kế hoạch hành động nhằm trau dồi kiến thức, kỹ năng hoặc thay đổi cách ứng xử trong các tình huống tương tự ở tương lai.

Một ví dụ thực tiễn

Giả sử người nhà của một bệnh nhân có thái độ mất bình tĩnh và lớn tiếng với nhân viên y tế do quá lo lắng. Nếu không có sự phản tỉnh, nhân viên y tế có thể cảm thấy bực tức và đánh giá người nhà bệnh nhân là thô lỗ. Tuy nhiên, khi áp dụng thực hành phản tỉnh sâu sắc, nhân viên y tế sẽ lùi lại để tự đặt câu hỏi về nguyên nhân cốt lõi của hành vi đó. Họ có thể nhận ra rằng sự tức giận xuất phát từ trạng thái căng thẳng tột độ của gia đình người bệnh, từ đó tìm cách điều chỉnh phương pháp giao tiếp, tạo không gian chia sẻ và cung cấp sự hỗ trợ cần thiết để giúp gia đình bệnh nhân giải tỏa tâm lý.

 

Lời kết

Khả năng của một chuyên gia y tế không chỉ được đo lường bằng kiến thức chuyên môn mà còn qua năng lực thực hành phản tỉnh. Quá trình tự nhận thức này giúp họ trở thành những người không ngừng học hỏi, góp phần thúc đẩy sự phát triển cá nhân, nâng cao năng lực chuyên môn và mang lại kết quả chăm sóc sức khỏe tốt nhất cho người bệnh.

 

Nguồn tham khảo

https://latrobe.libguides.com/reflectivepractice/introduction

 

Trung tâm Thực hành Mô phỏng Y khoa

https://cmp.duytan.edu.vn/trung-tam-mo-phong-y-khoa

 

Tác giả: ThS.BS. Nguyễn Hoàng Quỳnh Mai

Người duyệt bài: ThS.BS. Nguyễn Đình Tùng

Người đăng bài: CN. Lê Thị Hoa