Trong bối cảnh giáo dục y khoa hiện đại đang chuyển từ đánh giá dựa trên kiến thức sang đánh giá năng lực (Competency-Based Medical Education - CBME), Portfolio (hồ sơ học tập) ngày càng trở thành một công cụ quan trọng giúp theo dõi sự phát triển nghề nghiệp của người học. Không chỉ đơn thuần là nơi lưu trữ minh chứng học tập, portfolio còn khuyến khích sinh viên tự đánh giá, phản tư và xây dựng kế hoạch phát triển năng lực một cách liên tục. Không chỉ vậy, Portfolio là một trong những phương pháp đánh giá toàn diện, kết hợp giữa minh chứng thực tế và quá trình phản tư để phản ánh chính xác năng lực của người học.

1. Portfolio là gì?

Portfolio là bộ sưu tập có chọn lọc các minh chứng học tập do chính người học xây dựng, phản ánh quá trình tiến bộ, thành tích và năng lực đạt được trong một khoảng thời gian xác định. Điểm khác biệt quan trọng giữa portfolio và logbook là portfolio không chỉ ghi nhận các hoạt động đã thực hiện mà còn bao gồm phần phản tư, giúp người học phân tích những gì đã học, những khó khăn gặp phải và kế hoạch cải thiện trong tương lai. Một portfolio tốt cần có sự cân bằng giữa minh chứng và sự phản tư.

 

2. Vai trò của Portfolio trong giáo dục y khoa

Portfolio được xây dựng dựa trên chu trình học tập trải nghiệm của Kolb, trong đó người học liên tục trải qua bốn giai đoạn: trải nghiệm thực tế, quan sát và phản tư, khái quát hóa kiến thức và áp dụng vào tình huống mới. Chính quá trình phản tư sau mỗi trải nghiệm lâm sàng giúp sinh viên hiểu sâu hơn về năng lực của bản thân và cải thiện hiệu quả học tập.

Trong thực tế giáo dục y khoa, portfolio mang lại nhiều lợi ích đã được chứng minh:

• Theo dõi sự phát triển năng lực theo thời gian.
• Khuyến khích học tập chủ động và tự định hướng.
• Ghi nhận thành tích học tập ngoài điểm số.
• Hỗ trợ cố vấn học tập theo dõi tiến bộ của sinh viên.
• Cung cấp minh chứng xác thực phục vụ đánh giá năng lực và cấp chứng chỉ.

 

3. Cần đưa những gì vào một Portfolio?

Để hồ sơ vừa mang tính xác thực vừa đáng tin cậy, portfolio có thể bao gồm:

• Các bài luận và nhật ký ghi chép lại sự hiểu biết của người học về quá trình phát triển nghề nghiệp của bản thân.
• Báo cáo thảo luận về các ca bệnh và hồ sơ bệnh án quan trọng.
• Báo cáo đánh giá năng lực từ giảng viên.
• Logbook kỹ năng lâm sàng.
• Video hoặc hình ảnh minh họa ghi lại quá trình tương tác với bệnh nhân, đồng nghiệp hoặc thực hiện kỹ thuật y khoa.
• Các bài báo, dự án nghiên cứu và hoạt động học thuật chứng minh thành tựu của sinh viên.

4. Những điều kiện để Portfolio phát huy hiệu quả

Để portfolio thực sự trở thành công cụ học tập thay vì chỉ là nơi lưu trữ tài liệu, nghiên cứu tại Maastricht Medical School đã chỉ ra bốn điều kiện quan trọng:

•  Có giảng viên hướng dẫn

Phản tư không phải là kỹ năng tự nhiên của mọi sinh viên và thường gặp khó khăn trong việc tự phân tích và xác định nhu cầu học tập. Người hướng dẫn giúp sinh viên tự đặt ra các câu hỏi để biến những suy nghĩ phản tư thành một kế hoạch học tập thực tế và thấu đáo.

• Có cấu trúc và hướng dẫn rõ ràng

Portfolio cần có cấu trúc và quy định rõ ràng về những nội dung nào phù hợp để phản tư. Một cấu trúc chi tiết sẽ giúp ích cho những sinh viên mới hoặc có kỹ năng phản tư yếu, nhưng đối với những sinh viên giỏi, việc áp đặt quá nhiều cấu trúc có thể trở thành rào cản. Do đó, khi sinh viên đã thành thạo, nên tăng tính linh hoạt để tạo cảm giác sở hữu.

• Có trải nghiệm thực tế phong phú

Sinh viên cần được tiếp xúc với sự đa dạng và số lượng đủ lớn các trải nghiệm thực tế trên lâm sàng. Nếu bị ép phải viết phản tư mà không có những trải nghiệm mới mẻ và thử thách, việc phản tư sẽ trở nên hình thức và sinh viên sẽ dễ rơi vào trạng thái "chán nản portfolio".

• Gắn với đánh giá chính thức

Portfolio cần được tích hợp vào đánh giá tổng kết để cả sinh viên và giảng viên đầu tư nghiêm túc cho quá trình xây dựng và phản hồi. Nếu không có sự đánh giá chính thức, sinh viên có xu hướng bỏ dở portfolio để ưu tiên cho các bài tập có tính điểm khác.

 

Nguồn tham khảo

1. Tekian A. (2026). Use of Portfolios in Medical Education. University of Illinois
2. Schumacher DJ, Tekian A, Yudkowsky R. (2020). Assessment Portfolios. In: Yudkowsky R, Park YS, Downing SM (Eds.). Assessment in Health Professions Education, 2nd ed. Routledge.
3. Kolb DA. (1984). Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development. Prentice Hall.

Trung tâm Thực hành Mô phỏng Y khoa https://cmp.duytan.edu.vn/trung-tam-mo-phong-y-khoa

Tác giả: ThS.Hồ Thu Hương

Người duyệt bài: ThS.BS. Nguyễn Hoàng Quỳnh Mai

Người đăng bài: CN. Lê Thị Hoa