Trong giáo dục y khoa, mô phỏng không chỉ là công cụ để người học thực hành kỹ năng lâm sàng trong môi trường an toàn, mà còn là không gian để hình thành tư duy, phản xạ chuyên môn và năng lực ra quyết định. Bên cạnh giai đoạn chuẩn bị trước mô phỏng và thảo luận sau mô phỏng, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy hướng dẫn ngay trong lúc mô phỏng đang diễn ra cũng giữ vai trò rất quan trọng. Hình thức hỗ trợ này giúp người học hiểu tình huống tốt hơn, điều chỉnh hành vi kịp thời và phát triển năng lực thực hành một cách hiệu quả hơn.

Khái quát về hướng dẫn trong mô phỏng

Hướng dẫn trong mô phỏng là những hình thức hỗ trợ được cung cấp ngay trong quá trình người học đang tham gia tình huống mô phỏng, nhằm giúp họ vượt qua khó khăn, duy trì định hướng và tiếp tục học tập. Khác với pre-briefing trước mô phỏng hay debriefing sau mô phỏng, hình thức này diễn ra trong chính thời điểm người học đang hành động, suy nghĩ và ra quyết định. Tổng quan phạm vi của Bevis và cộng sự cho thấy đây là một lĩnh vực đang được quan tâm ngày càng nhiều trong giáo dục mô phỏng y khoa.

1. Các hình thức hướng dẫn được sử dụng trong mô phỏng

1.1. Hướng dẫn bởi con người

- Hướng dẫn bằng lời nói: nhắc bước tiếp theo, đặt câu hỏi gợi mở, giải thích nhanh hoặc điều chỉnh định hướng.

- Chiến lược giảng dạy được thiết kế sẵn: như thực hành có chủ đích theo chu kỳ nhanh hoặc các phương pháp huấn luyện kỹ năng theo từng bước.

- Làm mẫu: người hướng dẫn trực tiếp biểu diễn thao tác hoặc cách tiếp cận để người học quan sát và làm theo.

- Bảng kiểm: cung cấp các bước hay tiêu chí giúp người học bám sát nhiệm vụ.

- Kịch bản cộng tác: hướng dẫn cấu trúc tương tác giữa các thành viên trong nhóm.

1.2. Hướng dẫn bởi công nghệ hoặc máy tính

- Âm thanh nhắc nhịp hoặc nhắc thao tác

- Hình ảnh trực quan hóa

- Hướng dẫn từng bước trên màn hình

- Video làm mẫu

- Nút tạm dừng để giảm tải nhận thức hoặc tạo thời gian phản tư

2. Nguồn hướng dẫn

2. 1. Người hướng dẫn có kinh nghiệm hơn

Đây là nhóm thường gặp nhất, bao gồm giảng viên, chuyên gia, người hướng dẫn lâm sàng hoặc những người có năng lực cao hơn ở kỹ năng đang được thực hành. Họ thường dùng lời nói, làm mẫu, phản hồi trực tiếp và các chiến lược dạy học có cấu trúc.

2. 2. Bạn học hoặc người học khóa trên

Trong một số mô hình, người học cùng trình độ hoặc học viên khóa trên cũng có thể hỗ trợ lẫn nhau thông qua làm mẫu, nhắc nhở, bảng kiểm hoặc hướng dẫn phối hợp nhóm. Điều này cho thấy học tập trong mô phỏng không chỉ diễn ra theo chiều giảng viên - học viên mà còn có thể theo chiều đồng đẳng.

2. 3. Hệ thống máy tính

Máy tính, phần mềm hoặc thiết bị mô phỏng có thể cung cấp phản hồi theo thời gian thực, hướng dẫn kỹ thuật hoặc hỗ trợ ra quyết định. Trong nhiều nghiên cứu, vai trò này đặc biệt rõ ở các kỹ năng hồi sức, siêu âm, phẫu thuật và thủ thuật.

3. Lợi ích của hướng dẫn ngay trong lúc mô phỏng

3.1. Tăng cường học tập

Đây là lý do được đề cập nhiều nhất. Hướng dẫn trong lúc thực hành giúp người học hiểu tình huống sâu hơn, sửa lỗi sớm hơn và củng cố năng lực chuyên môn ngay khi trải nghiệm đang diễn ra.

3.2. Hỗ trợ giải quyết vấn đề

Người học không chỉ làm theo quy trình mà còn cần hiểu vì sao mình hành động như vậy. Hướng dẫn trong mô phỏng giúp họ tổ chức lại kiến thức, hiểu bản chất vấn đề và điều chỉnh chiến lược giải quyết tình huống.

3.3. Thúc đẩy phản tư và diễn đạt suy nghĩ

Một số hình thức hỗ trợ giúp người học dừng lại để suy nghĩ, tự đánh giá hoặc diễn đạt quá trình ra quyết định của mình. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển tư duy lâm sàng.

Tài liệu tham khảo: Bevis Z, Nestel D, Kumar A, Gibson S, Kavanagh M, Rosado C, Ní Chianáin L, Battista A. Instruction and guidance in healthcare simulation: a scoping review. Journal of Healthcare Simulation, 2025.

Trung tâm Thực hành Mô phỏng Y khoa: https://cmp.duytan.edu.vn/trung-tam-mo-phong-y-khoa

Tác giả: ThS.BS. Nguyễn Đình Tùng

Người duyệt bài: ThS.BS. Nguyễn Hoàng Quỳnh Mai

Người đăng bài: CN. Lê Thị Hoa