Trong tư duy truyền thống, "thi cử" thường là nỗi ám ảnh của sinh viên Y khoa với các kỳ thi cuối khóa mang tính quyết định sống còn. Tuy nhiên, xu hướng giáo dục y khoa toàn cầu đang có nhiều thay đổi lớn. Để đào tạo ra những bác sĩ giỏi, chúng ta cần nhiều công cụ mạnh mẽ hơn, một trong số đó chính là Đánh giá Quá trình (Formative Assessment).

1. Bản chất: Đánh giá ĐỂ học (Assessment FOR Learning)

Nếu coi việc học y là một hành trình marathon, thì Đánh giá Tổng kết (Summative Assessment) là vạch đích xác định thành tích cuối cùng. Trong khi đó, Đánh giá Quá trình chính là chiếc đồng hồ thông minh và người huấn luyện viên chạy cùng vận động viên. Nó liên tục cung cấp thông tin về nhịp tim, tốc độ, và tư thế chạy… ngay trong quá trình tập luyện. Hiểu một cách đơn giản, thì Đánh giá Quá trình là "Đánh giá ĐỂ học" (Assessment FOR Learning), thay vì chỉ là "Đánh giá KẾT QUẢ học" (Assessment OF Learning).

Hình 1. Thảo luận đánh giá quá trình giữa giảng viên và sinh viên

Nguồn: https://www.innovationsinassessment.org/medical-education-feedback/

2. Sức mạnh của Phản hồi (Feedback)

Một bài đánh giá quá trình sẽ vô nghĩa nếu thiếu đi phản hồi. Trong bài viết kinh điển trên tạp chí Medical Teacher, Ramani & Krackov (2012) khẳng định phản hồi hiệu quả phải đóng vai trò là chiếc cầu nối: nó chỉ rõ khoảng cách giữa hiệu suất hiện tại của sinh viên và mục tiêu mong muốn. Thay vì những lời nhận xét chung chung như "Em làm tốt lắm" hay "Cần cố gắng hơn", Đánh giá Quá trình trong mô phỏng y khoa yêu cầu giảng viên đưa ra chỉ dẫn cụ thể: "Động tác đặt nội khí quản của em chính xác, tuy nhiên em đã quên kiểm tra sinh hiệu của người bệnh trước khi thực hiện." Chính những phản hồi cụ thể, không phán xét này mới giúp người học thay đổi hành vi lâm sàng, từ đó đạt được những tiến bộ trong học tập.

3. Từ "Biết" đến "Làm": Bối cảnh tại Việt Nam

Giáo dục Y khoa Việt Nam đang chuyển dịch sang đào tạo dựa trên năng lực (CBME). Giáo sư Ronald M. Epstein, trong bài viết nổi tiếng trên NEJM (2007), đã nhấn mạnh: Năng lực y khoa (Competence) không chỉ là việc tích lũy kiến thức sách vở, mà là khả năng sử dụng kiến thức, kỹ năng và thái độ để giải quyết vấn đề thực tế. Áp dụng Đánh giá Quá trình chính là cách hiệu quả để đo lường và nuôi dưỡng "năng lực thực tế" này. Tại Việt Nam, dù còn thách thức về số lượng sinh viên nhiều, việc giảng dạy kĩ năng thực hành tại các trung tâm mô phỏng sử dụng bảng kiểm đang mở ra cơ hội để sinh viên được phép "thử và sai" có giám sát trong môi trường an toàn, trước khi thực hành trên người bệnh thật.

Kết Luận

Đã đến lúc chúng ta ngừng xem việc đánh giá chỉ là công cụ phân loại người học, hãy biến nó thành công cụ giảng dạy hiệu quả. Bởi lẽ, đích đến cuối cùng của đào tạo y khoa không chỉ dừng lại ở điểm số trên bảng điểm, mà là sự an toàn của người bệnh – điều chỉ có thể đạt được qua quá trình rèn giũa và phản hồi liên tục giữa người dạy và người học.

Tài liệu tham khảo

- Epstein, R. M. (2007). Assessment in medical education. The New England Journal of Medicine, 356(4), 387–396. https://doi.org/10.1056/NEJMra054784

- Ramani, S., & Krackov, S. K. (2012). Twelve tips for giving feedback effectively in the clinical environment. Medical Teacher, 34(10), 787–791. https://doi.org/10.3109/0142159X.2012.684916

Trung tâm Thực hành Mô phỏng Y khoa https://cmp.duytan.edu.vn/trung-tam-mo-phong-y-khoa

Tác giả: ThS.BS. Nguyễn Hoàng Quỳnh Mai

Người duyệt bài: ThS.BS. Nguyễn Đình Tùng

Người đăng bài: CN. Lê Thị Hoa