star twitter facebook envelope linkedin youtube alert-red alert home left-quote chevron hamburger minus plus search triangle x

Công nghệ in 4D ứng dụng trong y sinh


Các kỹ thuật điều trị ít xâm lấn đang ngày càng chiếm ưu thế nhờ việc giảm thiểu tổn thương, rút ngắn thời gian hồi phục cho người bệnh. Tuy nhiên, các thiết bị y tế thường được chế tạo từ vật liệu tĩnh, bị giới hạn về khả năng biến đổi hình dạng hoặc kém linh hoạt khi được đưa vào không gian hẹp bên trong cơ thể người. Điều này đặt ra thách thức lớn trong việc thiết kế các cấu trúc cơ khí y sinh vừa đủ gọn để luồn lách qua ống thông nhỏ, vừa có thể tự mở rộng hoặc biến đổi chính xác tại vị trí tổn thương.

Hạn chế của các phương pháp truyền thống:

- Cấu trúc tĩnh và kém linh hoạt: Các công nghệ sản xuất bồi đắp truyền thống như in 3D chỉ tạo ra các vật thể có hình dạng cố định sau khi in, không thể thay đổi cấu trúc khi đã tiếp xúc với môi trường sinh học bên trong cơ thể.

- Rào cản trong can thiệp nội mạch và ống tiêu hóa: Các thiết bị y tế có hình dạng cố định không tự thích ứng đòi hỏi đường mổ lớn hơn hoặc gây áp lực không cần thiết lên thành mạch máu và mô trong quá trình thao tác.

- Thiếu sự tương tác động: Các vật liệu cấy ghép khó mô phỏng được sự biến đổi cơ học theo thời gian thực của các tổ chức sinh học như sự co giãn của mạch máu hay sự phát triển của mô mới.

Giải pháp kỹ thuật mới: Công nghệ in 4D và vật liệu thông minh

Công nghệ in 4D ra đời như một bước tiến phát triển từ nền tảng in 3D, trong đó "chiều thứ tư" chính là thời gian kết hợp với khả năng tự biến đổi hình dạng của vật liệu dưới tác động của các kích thích vật lý hoặc sinh hóa như nhiệt độ cơ thể, độ pH, hoặc từ trường.

- Vật liệu thông minh nhớ hình dạng: Nghiên cứu tập trung ứng dụng các loại polyme nhớ hình, hydrogel thông minh và hợp kim nhớ hình. Những vật liệu này có khả năng "ghi nhớ" hình dạng ban đầu, tự động chuyển đổi cấu trúc khi gặp điều kiện môi trường bên trong cơ thể.

- Cơ chế hoạt động: Thiết bị được in ra ở dạng thu gọn giúp dễ dàng đưa qua ống thông nhỏ trong phẫu thuật ít xâm lấn, sau đó tự động mở rộng, phồng lên hoặc thay đổi biên dạng hình học chính xác theo ý đồ thiết kế khi đạt đến nhiệt độ sinh lý hoặc tiếp xúc với dịch cơ thể.

Các nghiên cứu cho thấy tiềm năng ứng dụng thực tế của vật liệu in 4D:

- Thiết bị tự triển khai: Chế tạo thành công các dòng stent mạch máu có khả năng tự thu gọn khi dẫn truyền và tự nở ra đúng kích thước tiêu chuẩn khi đến vị trí lòng mạch bị hẹp, giảm thiểu tối đa lực tác động cơ học lên thành mạch.

- Hệ thống phân phối thuốc thông minh: Các cấu trúc mang thuốc làm từ hydrogel 4D có khả năng kiểm soát tốc độ giải phóng dược chất dựa trên sự thay đổi vi môi trường như độ pH tại khối u hoặc vùng viêm nhiễm.

- Khung giá đỡ hỗ trợ tái tạo mô: Tạo ra các cấu trúc xốp có khả năng tự thay đổi không gian ba chiều theo sự phát triển của tế bào mới, cung cấp giá đỡ cơ học tối ưu cho quá trình lành vết thương và phục hồi chức năng mô.

Nguồn: Yousefi, M. A., Rahmatabadi, D., Ahmadi, M., Bayati, A., Baniassadi, M., Laachachi, A., Silberschmidt, V. V., George, D., & Baghani, M. (2026). 4D printing for minimally invasive biomedical applications: Programmable smart materials for deployable devices, drug delivery, and tissue regeneration. Materials & Design, 263, 115555. https://doi.org/10.1016/j.matdes.2026.115555

 

Người viết bài: ThS. Bùi Văn Đức

Người duyệt bài: PGS.TS Nguyễn Hữu Toàn

Người đăng bài: ThS. Bùi Văn Đức