Sự bùng nổ của các mô hình ngôn ngữ lớn, điển hình là ChatGPT, đang tạo ra những chuyển dịch đáng chú ý trong môi trường giáo dục đại học. Công nghệ này mở ra tiềm năng lớn trong việc hỗ trợ cá nhân hóa quá trình học tập. Tuy nhiên, đi kèm với đó là những băn khoăn không nhỏ về độ tin cậy của thông tin, liêm chính học thuật và rào cản thích ứng từ phía nhà trường. Tình hình thực tế đặt ra nhu cầu cấp thiết về một lộ trình triển khai rõ ràng, giúp khai thác tối đa lợi ích của AI nhưng vẫn kiểm soát tốt các rủi ro phát sinh.

 

Thách thức khi ứng dụng AI trong giảng dạy

Dù mang lại nhiều tiện ích vượt trội, việc đưa ChatGPT vào môi trường học thuật đang bộc lộ một số hạn chế rõ rệt:

- Hiện tượng "ảo giác" thông tin: AI có thể đưa ra câu trả lời sai lệch hoặc tự tạo ra các trích dẫn không có thực với văn phong rất tự tin. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến tính chính xác và độ tin cậy của các nghiên cứu khoa học.

- Thách thức về liêm chính học thuật: Nguy cơ sinh viên lạm dụng AI để chép lời giải hoặc gian lận trong thi cử tăng cao, về lâu dài có thể làm suy giảm khả năng tư duy phản biện độc lập.

- Thiếu hụt quy định quản lý: Nhiều cơ sở giáo dục hiện vẫn chưa ban hành quy định cụ thể về phạm vi cũng như mức độ cho phép sinh viên và giảng viên sử dụng AI trong học tập, giảng dạy hay nghiên cứu.

 

Giải pháp kỹ thuật và mô hình tích hợp

- Cá nhân hóa học tập và hỗ trợ giảng dạy:

+ Trợ lý học tập cá nhân: ChatGPT đóng vai trò như một người đồng hành 24/7, hỗ trợ giải đáp thắc mắc, tóm tắt tài liệu dài, gợi ý ý tưởng và giải thích các khái niệm phức tạp theo góc nhìn dễ hiểu hơn.

+ Giảm tải công việc cho giảng viên: Công cụ hỗ trợ hiệu quả trong việc soạn giáo án, thiết kế câu hỏi kiểm tra, xây dựng kịch bản bài giảng và đưa ra nhận xét nhanh cho sinh viên, giúp thầy cô tiết kiệm đáng kể thời gian xử lý công việc hành chính.

- Cơ chế đồng quản trị và tích hợp chính sách

Ứng dụng AI trong giáo dục theo hướng tự chủ có kiểm soát. Theo đó, AI không đóng vai trò thay thế con người mà hoạt động như một công cụ hỗ trợ. Điều này đòi hỏi quá trình sử dụng luôn phải có sự giám sát, đánh giá và đối chiếu từ người dùng.

Các lĩnh vực ứng dụng chính của AI trong giáo dục

Định hướng triển khai

- Khuyến khích sinh viên sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ, tra cứu thuật ngữ chuyên ngành hoặc tối ưu hóa công cụ phân tích dữ liệu.

- Đổi mới phương pháp đánh giá: Chuyển dần từ các bài luận hoặc trắc nghiệm truyền thống sang hình thức đánh giá quá trình, thi thực hành, thuyết trình và giải quyết tình huống thực tế nhằm giảm thiểu việc phụ thuộc vào AI.

- Xây dựng quy định rõ ràng: Ban hành hướng dẫn minh bạch về cách trích dẫn và mức độ cho phép sử dụng AI trong các bài tập, luận văn và công trình nghiên cứu.

- Nâng cao năng lực ứng dụng AI: Mở các lớp tập huấn cho cả giảng viên lẫn sinh viên về kỹ năng đặt câu hỏi, cách kiểm chứng độ tin cậy của thông tin và các chuẩn mực đạo đức học thuật cần tuân thủ.

 

ChatGPT cùng các mô hình AI tạo sinh đang trở thành một phần không thể tách rời trong sự phát triển của giáo dục hiện đại. Để khai thác hiệu quả tiềm năng này, các nhà quản lý, giảng viên và chuyên gia công nghệ cần phối hợp chặt chẽ nhằm tạo ra một môi trường học tập linh hoạt, sáng tạo nhưng vẫn giữ vững các nguyên tắc cốt lõi về liêm chính khoa học.

Nguồn: Sayeed Salih, et al (2025). Transforming Education with AI: A Systematic Review of ChatGPT's Role in Learning, Academic Practices, and Institutional Adoption. Results in Engineering, Volume 25, Article 103837. DOI: 10.1016/j.rineng.2024.103837

 

Người viết bài: ThS. Bùi Văn Đức

Người duyệt bài: PGS.TS Nguyễn Hữu Toàn

Người đăng bài: ThS. Bùi Văn Đức