Xơ gan là hậu quả của tổn thương gan mạn tính kéo dài, có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như viêm gan do virus, sử dụng rượu bia quá mức và bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa. Trong quá trình tiến triển của bệnh, xơ hóa gan đóng vai trò then chốt, với sự tham gia của tế bào hình sao ở gan, các phản ứng viêm và sự tích tụ chất nền ngoại bào. Những biến đổi này làm thay đổi cấu trúc mô gan, góp phần thúc đẩy bệnh tiến triển và làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô tế bào gan.

Trong những năm gần đây, microRNA (miRNA) – các phân tử RNA nhỏ không mã hóa protein – đang thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu nhờ khả năng điều hòa hoạt động của nhiều gen liên quan đến phản ứng viêm, xơ hóa và sự hình thành ung thư gan. Một số miRNA đáng chú ý, bao gồm miR-21, miR-122, miR-125, miR-146 và miR-155, được ghi nhận có liên quan đến các con đường truyền tín hiệu quan trọng như TGF-β, NF-κB và PI3K/Akt. Tùy thuộc vào loại miRNA và bối cảnh sinh học, những phân tử này có thể góp phần thúc đẩy hoặc hạn chế quá trình xơ hóa gan.

Không chỉ có vai trò trong cơ chế bệnh sinh, miRNA còn mở ra triển vọng phát triển các dấu ấn sinh học không xâm lấn. Đặc điểm biểu hiện tương đối đặc hiệu và khả năng tồn tại ổn định trong các dịch sinh học, chẳng hạn như huyết thanh hoặc huyết tương, khiến miRNA trở thành đối tượng tiềm năng trong nghiên cứu hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi tiến triển xơ gan. Nếu được kiểm chứng trong các nghiên cứu lâm sàng, những dấu ấn này có thể bổ sung thông tin cho các phương pháp đánh giá bệnh gan hiện có.

Bên cạnh ứng dụng chẩn đoán, việc điều chỉnh hoạt động của miRNA cũng đang được nghiên cứu như một hướng tiếp cận điều trị trong tương lai. Các chiến lược sử dụng phân tử mô phỏng miRNA (miRNA mimics) hoặc chất ức chế miRNA (miRNA inhibitors) có thể giúp điều chỉnh những con đường phân tử liên quan đến xơ hóa. Tuy nhiên, việc đưa các phân tử này đến đúng mô đích, bảo đảm hiệu quả và đánh giá tính an toàn vẫn là những thách thức cần được giải quyết.

Nhìn chung, những tiến bộ trong nghiên cứu miRNA đang góp phần làm sáng tỏ cơ chế điều hòa phân tử của bệnh xơ gan, đồng thời mở ra triển vọng cải thiện phương pháp chẩn đoán, theo dõi và điều trị. Trong tương lai, việc kết hợp dữ liệu biểu hiện miRNA với phân tích mạng lưới gen đích và các nghiên cứu lâm sàng có thể tạo cơ sở cho cách tiếp cận quản lý bệnh gan chính xác và cá thể hóa hơn.

Người viết bài: NCS. Phạm Hạ Uyên

Người duyệt bài: TS. Đinh Phong Sơn

Người đăng bài: CN. Nguyễn Đình Minh Quân