star twitter facebook envelope linkedin youtube alert-red alert home left-quote chevron hamburger minus plus search triangle x

GIẢM TẦN SUẤT SỬ DỤNG THỰC PHẨM VÀ ĐỒ UỐNG CHỨA ĐƯỜNG – BIỆN PHÁP QUAN TRỌNG TRONG PHÒNG NGỪA SÂU RĂNG


Sâu răng là một trong những bệnh lý răng miệng phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cũng như chất lượng cuộc sống. Bên cạnh việc vệ sinh răng miệng đúng cách, điều chỉnh chế độ ăn uống, đặc biệt là giảm tần suất sử dụng thực phẩm và đồ uống chứa đường, đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa sâu răng. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết rằng nguy cơ sâu răng không chỉ phụ thuộc vào lượng đường tiêu thụ mà còn liên quan đến số lần răng tiếp xúc với đường trong ngày.

1. Vì sao sử dụng đường thường xuyên làm tăng nguy cơ sâu răng?

Sâu răng hình thành do sự mất cân bằng giữa quá trình mất khoáng và tái khoáng của mô răng. Khi chúng ta sử dụng thực phẩm hoặc đồ uống chứa đường, các vi khuẩn trong mảng bám răng sẽ chuyển hóa đường và tạo ra axit. Những axit này làm giảm độ pH tại bề mặt răng, thúc đẩy quá trình mất khoáng men răng. Nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên và kéo dài, cấu trúc mô răng có thể bị phá hủy, dẫn đến hình thành tổn thương sâu răng.

Thông thường, sau khi ăn uống, nước bọt giúp trung hòa axit và tạo điều kiện để các khoáng chất được bổ sung trở lại bề mặt răng. Tuy nhiên, quá trình này cần có thời gian. Nếu liên tục ăn bánh kẹo, uống nước ngọt hoặc sử dụng các thực phẩm chứa đường trong ngày, môi trường khoang miệng sẽ thường xuyên bị axit hóa, làm giảm cơ hội tái khoáng và gia tăng nguy cơ sâu răng.

Điều này cho thấy, bên cạnh tổng lượng đường tiêu thụ, tần suất sử dụng đường cũng là yếu tố quan trọng cần được kiểm soát để bảo vệ sức khỏe răng miệng.

2. Ăn ngọt nhiều lần trong ngày nguy hiểm như thế nào?

Một trong những thói quen phổ biến hiện nay là sử dụng thực phẩm hoặc đồ uống có đường nhiều lần giữa các bữa ăn. Việc ăn bánh kẹo, uống trà sữa, nước ngọt hay nhâm nhi cà phê có đường trong nhiều giờ có thể khiến răng liên tục tiếp xúc với đường.

Ví dụ, khi một người uống nước ngọt thành nhiều lần, kéo dài suốt buổi chiều, vi khuẩn trong mảng bám có thêm nhiều cơ hội tạo axit. Ngược lại, nếu hạn chế đồ uống có đường và không kéo dài thời gian sử dụng, số lần răng chịu tác động của axit có thể được giảm bớt.

Đặc biệt, thói quen ăn ngọt trước khi đi ngủ tiềm ẩn nhiều nguy cơ do lượng nước bọt tiết ra trong lúc ngủ giảm đáng kể, khiến khả năng làm sạch và trung hòa axit của khoang miệng bị hạn chế.

Vì vậy, việc giảm số lần sử dụng đường trong ngày, hạn chế ăn vặt chứa đường và tránh nhâm nhi đồ uống có đường trong thời gian dài là những biện pháp thiết thực nhằm giảm nguy cơ sâu răng.

3. Những nguồn đường cần chú ý trong chế độ ăn hằng ngày

Đường không chỉ có trong bánh kẹo hay nước ngọt mà còn xuất hiện trong nhiều loại thực phẩm và đồ uống được sử dụng thường xuyên.

Một số nguồn đường cần chú ý bao gồm:

  • Bánh kẹo và thực phẩm ngọt: kẹo, bánh quy, bánh ngọt, sô cô la và các loại mứt.
  • Đồ uống có đường: nước ngọt, trà sữa, nước tăng lực, cà phê có đường và các loại trà đóng chai.
  • Thực phẩm chế biến sẵn: ngũ cốc ăn sáng có đường, sữa chua có đường và một số loại nước sốt.
  • Các nguồn đường tự do khác: mật ong, siro, nước ép trái cây và nước trái cây cô đặc.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đường tự do bao gồm đường được bổ sung vào thực phẩm, đồ uống trong quá trình sản xuất hoặc chế biến, cũng như đường tự nhiên có trong mật ong, siro và nước ép trái cây.

WHO khuyến cáo cả người lớn và trẻ em nên hạn chế lượng đường tự do xuống dưới 10% tổng năng lượng tiêu thụ mỗi ngày; việc giảm xuống dưới 5% có thể mang lại thêm lợi ích cho sức khỏe.

Cần lưu ý rằng trái cây tươi nguyên quả là lựa chọn có lợi hơn so với nước ép trái cây, vì đường trong trái cây nguyên quả được giữ trong cấu trúc tự nhiên của thực phẩm. Tuy nhiên, ngay cả với những thực phẩm được xem là lành mạnh, việc duy trì chế độ ăn cân đối vẫn rất cần thiết.

4. Làm thế nào để giảm tần suất sử dụng đường?

Việc thay đổi thói quen ăn uống không nhất thiết phải thực hiện đột ngột mà có thể bắt đầu từ những điều chỉnh đơn giản trong sinh hoạt hằng ngày.

Hạn chế ăn vặt chứa đường giữa các bữa chính: Nên duy trì thời gian ăn uống tương đối ổn định, tránh ăn bánh kẹo hoặc sử dụng đồ uống có đường liên tục trong ngày. Nếu muốn ăn đồ ngọt, nên sử dụng với lượng hạn chế trong bữa ăn chính thay vì chia thành nhiều lần ăn vặt.

Ưu tiên nước lọc và đồ uống không thêm đường: Thay thế nước ngọt, trà sữa và các loại đồ uống có đường bằng nước lọc là cách hiệu quả để giảm số lần răng tiếp xúc với đường. Sữa không thêm đường cũng là lựa chọn phù hợp trong chế độ ăn cân đối.

Không kéo dài thời gian sử dụng đồ uống có đường: Thói quen nhâm nhi một ly trà sữa, nước ngọt hoặc cà phê có đường trong nhiều giờ có thể khiến môi trường khoang miệng liên tục chịu tác động của axit. Vì vậy, cần hạn chế cả số lần và thời gian sử dụng những loại đồ uống này.

Lựa chọn thực phẩm phù hợp cho bữa phụ: Khi cần ăn giữa các bữa chính, nên ưu tiên trái cây tươi nguyên quả, rau củ hoặc các sản phẩm không thêm đường, thay vì bánh kẹo và thực phẩm chứa nhiều đường tự do.

Hạn chế sử dụng đường trước khi đi ngủ: Không nên ăn bánh kẹo hoặc uống đồ uống có đường sau khi đã vệ sinh răng miệng buổi tối. Đặc biệt, không cho trẻ ngậm bình chứa đồ uống có đường khi ngủ, vì điều này làm tăng nguy cơ sâu răng ở trẻ nhỏ.

Chú ý thành phần dinh dưỡng của thực phẩm: Tập thói quen đọc nhãn sản phẩm, nhận biết lượng đường bổ sung và lựa chọn các thực phẩm ít đường hoặc không thêm đường sẽ giúp kiểm soát lượng đường tiêu thụ hiệu quả hơn.

5. Kết hợp giảm sử dụng đường với các biện pháp chăm sóc răng miệng

Mặc dù giảm tần suất sử dụng đường có vai trò quan trọng trong phòng ngừa sâu răng, biện pháp này cần được kết hợp với việc duy trì vệ sinh răng miệng đúng cách.

Mỗi người nên chải răng ít nhất hai lần mỗi ngày bằng kem đánh răng chứa fluor, đặc biệt trước khi đi ngủ. Đồng thời, cần làm sạch kẽ răng hằng ngày bằng chỉ nha khoa hoặc các dụng cụ phù hợp để hạn chế sự tích tụ mảng bám.

Bên cạnh đó, việc thăm khám nha khoa định kỳ giúp phát hiện sớm những tổn thương sâu răng, đánh giá nguy cơ mắc bệnh và được hướng dẫn các biện pháp dự phòng phù hợp. Đối với người có nguy cơ sâu răng cao, bác sĩ có thể chỉ định thêm những biện pháp sử dụng fluor chuyên sâu hoặc các phương pháp bảo vệ mô răng khác.

Đặc biệt, cha mẹ cần hướng dẫn trẻ hình thành thói quen ăn uống lành mạnh ngay từ nhỏ, hạn chế sử dụng bánh kẹo và đồ uống có đường nhiều lần trong ngày, đồng thời duy trì vệ sinh răng miệng thường xuyên.

 

Viết bài: ThS. BSNT Nguyễn Hà Quốc Trung

Người duyệt: TS. BS Lê Anh Tuân, ThS. BS Nguyễn Thị Tân

Đăng bài: ThS. BS Trần Anh Tuấn