AI và tương lai ngành Dược: Khi trí tuệ nhân tạo tham gia vào quá trình phát triển thuốc

Trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence – AI) đang ngày càng xuất hiện trong nhiều lĩnh vực của đời sống và ngành Dược cũng không nằm ngoài xu hướng đó. Từ tìm kiếm hoạt chất mới, dự đoán đặc tính của thuốc đến hỗ trợ nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng, AI đang mở ra những cách tiếp cận mới trong quá trình phát triển thuốc.

AI – một công cụ hỗ trợ phát triển thuốc

Để tạo ra một loại thuốc mới, các nhà khoa học phải trải qua nhiều bước, từ xác định đích tác dụng, tìm kiếm và sàng lọc hợp chất tiềm năng đến đánh giá dược động học, độc tính và thử nghiệm lâm sàng. Đây là quá trình đòi hỏi nhiều thời gian, dữ liệu và nguồn lực.

Với khả năng xử lý lượng lớn dữ liệu và nhận diện các mối liên hệ phức tạp, AI có thể hỗ trợ các nhà nghiên cứu ở nhiều giai đoạn. AI có thể giúp sàng lọc các hợp chất tiềm năng, hỗ trợ thiết kế và tối ưu hóa phân tử thuốc, đồng thời dự đoán một số đặc tính liên quan đến dược động học và độc tính. AI cũng đang được nghiên cứu để hỗ trợ thiết kế và phân tích dữ liệu thử nghiệm lâm sàng.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), AI có tiềm năng được ứng dụng trong nhiều bước của quá trình phát triển và cung ứng thuốc. Tuy nhiên, việc sử dụng AI cũng cần đi cùng với các yêu cầu về an toàn, đạo đức và quản trị dữ liệu.

Những bước tiến mới

Năm 2026 ghi nhận một số bước tiến đáng chú ý trong lĩnh vực này. Tháng 1/2026, FDA và EMA công bố 10 nguyên tắc về thực hành AI trong phát triển thuốc và sản phẩm sinh học, trong đó nhấn mạnh việc lấy con người làm trung tâm, đánh giá dựa trên nguy cơ, quản lý dữ liệu, đánh giá hiệu năng và tính minh bạch của các mô hình AI.

Đến tháng 6/2026, FDA thông báo chấp nhận Letter of Intent (thư bày tỏ ý định) đối với AI-Driven Digital Liver Model (công cụ sử dụng mô hình tính toán/AI để hỗ trợ dự đoán nguy cơ tổn thương gan do thuốc) trong chương trình ISTAND. Công cụ này được phát triển nhằm hỗ trợ dự đoán nguy cơ tổn thương gan do thuốc trong giai đoạn tiền lâm sàng. Đây là một ví dụ cho thấy các mô hình tính toán và AI đang từng bước được đưa vào những hoạt động cụ thể của quá trình phát triển thuốc.

Cơ hội cho sinh viên Dược

AI mang đến nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Chất lượng dữ liệu, độ tin cậy của mô hình, khả năng giải thích kết quả và trách nhiệm chuyên môn vẫn cần được quan tâm. AI có thể hỗ trợ con người, nhưng không thay thế kiến thức và vai trò của các chuyên gia Dược.

Đối với sinh viên Dược, bên cạnh kiến thức chuyên môn, việc từng bước làm quen với tin sinh học, dược học tính toán và các công cụ AI sẽ là một lợi thế trong học tập, nghiên cứu và công việc tương lai.

Sự kết hợp giữa Dược học – công nghệ số – trí tuệ nhân tạo đang mở ra nhiều hướng đi mới cho ngành Dược. Điều quan trọng là sử dụng công nghệ một cách khoa học, có trách nhiệm và luôn đặt chất lượng, an toàn của thuốc và người bệnh làm trọng tâm.

Với chương trình đào tạo ngành Dược của Trường Y Dược - Đại học Duy Tân, sinh viên bước đầu được làm quen với AI thông qua việc kết hợp 1 tín chỉ học phần về cách tiếp cận và làm chủ AI trong thời đại số. Ngoài ra, chương trình học cũng đang được điều chỉnh để thích ứng với nhịp phát triển của công nghệ số hiện nay, dự kiến việc ứng dụng AI trong lĩnh vực Dược sẽ liên tục được cập nhật trong các môn học chuyên ngành của sinh viên.

Tài liệu tham khảo

1. U.S. Food and Drug Administration (FDA); European Medicines Agency (EMA). Guiding Principles of Good AI Practice in Drug Development. 14 January 2026.

2. U.S. Food and Drug Administration (FDA). FDA Accepts First In Silico Drug Development Tool Under ISTAND Program to Help Predict Drug-Induced Liver Injury. 3 June 2026.

Người viết bài: Phạm Thị Thanh Tuyền

Người duyệt bài: Nguyễn Thị Thuỳ Trang

Người đăng bài: Phạm Thị Thanh Tuyền